พุทธศาสนสุภาษิตหมวดตน

bamboo-454-2
 

๑. อตฺตา หเว ชิตํ เสยฺโย.

 
     ชนะตนนั่นแหละ เป็นดี.
 
     ขุ. ธ. ๒๕/๒๙.
 
 
๒. อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโม.
 
    ได้ยินว่าตนแล ฝึกได้ยาก.
 
     ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.
 
 
๓. อตฺตา สุทนฺโต ปุริสสฺส โชติ.
 
     ตนที่ฝึกดีแล้ว เป็นแสงสว่างของบุรุษ.
 
     สํ. ส. ๑๕/๒๔๘.
 

๔. อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ.
 
     ตนแล เป็นที่พึ่งของตน.
 
     ขุ. ธ. ๒๕/๓๖,๖๖.
 
 
๕. อตฺตา หิ อตฺตโน คติ.

    ตนเทียว เป็นคติของตน.

     ขุ. ธ. ๒๕/๖๖.

 

๖. อตฺตา หิ ปรมํ ปิโย.

    ตนแล เป็นที่รักยิ่ง.

    องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.

 

๗. นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ.

    ความรัก (อื่น) เสมอด้วยตนไม่มี.

    สํ. ส. ๑๕/๙.

 

๘. อตฺตนา ว กตํ ปาปํ อตฺตนา สงฺกิลิสฺสติ.

    ตนทำบาปเอง ย่อมเศร้าหมองเอง.

    ขุ. ธ. ๒๕/๓๗. ขุ. มหา. ๒๙/๓๗. ขุ. จู. ๓๐/๑๑๖.

 

๙. อตฺตนา อกตํ ปาปํ อตฺตนา ว วิสุชฺฌติ.

    ตนไม่ทำบาปเอง ย่อมหมดจดเอง.

    ขุ. ธ. ๒๕/๓๗. ขุ. มหา. ๒๙/๓๗. ขุ. จู. ๓๐/๑๑๖.

 

๑๐. อตฺตตฺถปญฺญา อสุจี มนุสฺสา.

     มนุษย์ผู้เห็นแก่ประโยชน์ตน เป็นคนไม่สะอาด.

     ขุ. สุ. ๒๕๑๓๓๙.

 

๑๑. อตฺตานํ ทมยนฺติ ปณฺฑิตา.

     บัณฑิต ย่อมฝึกตน.

     ม. ม. ๑๓/๔๘๗. ขุ. ธ. ๒๕/๒๕. ขุ. เถร. ๒๖/๓๘๙.

 

๑๒. อตฺตานํ ทมยนตฺติ สุพฺพตา.

     ผู้ประพฤติดี ย่อมฝึกตน.

     ขุ. ธ. ๒๕/๓๔.

 

๑๓. อตฺตนา หิ สุทนฺเตน นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ.

     ผู้มีตนฝึกดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งซึ่งได้ยาก.

     ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.

 

๑๔. โย รกฺขติ อตฺตานํ รกฺขิโต ตสฺส พาหิโร.

     ผู้ใดรักษาตนได้ ภายนอกของผู้นั้นก็เป็นอันรักษาด้วย.

     องฺ. ฉกฺก. ๒๒/๔๑๗.

 

๑๕. อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ.

     ถ้ารู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็ควรรักษาตนนั้นให้ดี.

     ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.

 

๑๖. ปริโยทเปยฺย อตฺตานํ จิตฺตเกฺลเสหิ ปณฺฑิโต.

     บัณฑิตพึงทำตนให้ผ่องแผ้วจากเครื่องเศร้าหมองจิต.

     สํ. มหา. ๑๙/๒๙. ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.

 

๑๗. อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา ยถญฺญมนุสาสติ.

     ถ้าพร่ำสอนผู้อื่นฉันใด ก็ควรทำตนฉันนั้น.

     ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.

 

๑๘. อตฺตนา โจทยตฺตานํ.

     จงเตือนตนด้วยตนเอง.

     ขุ. ธ. ๒๕/๖๖.

 

๑๙. ปฏิมํเสตมตฺตนา.

        จงพิจารณาตนด้วยตนเอง.

        ขุ. ธ. ๒๕/๖๖.

 

๒๐. ทุคฺคา อุทฺธรถตฺตานํ ปงฺเก สนฺโนว กุญฺชโร.

     จงถอนตนขึ้นจากหล่ม เหมือนช้างตกหล่มถอนตนขึ้นฉะนั้น.

     ขุ. ธ. ๒๕/๕๘.

 

๒๑. อตฺตานุรกฺขี ภว มา อฑยฺหิ.

     จงเป็นผู้ตามรักษาตน อย่าได้เดือดร้อน.

     ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๗๒.

 

๒๒. อตฺตานญฺจ น ฆาเตสิ.

     อย่าฆ่าตนเสียเลย.

     ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๒๗๙.

 

๒๓. อตฺตานํ น ทเท โปโส.

        บุรุษไม่พึงให้ซึ่งตน.

        สํ. ส. ๑๕/๖๐.

 

๒๔. อตฺตานํ น ปริจฺจเช.

       บุรุษไม่พึงสละเสียซึ่งตน.

        สํ. ส. ๑๕/๖๐.

 

๒๕. อตฺตานํ นาติวตฺเตยฺย.

       บุคคลไม่ควรลืมตน.

       ขุ. ชา. ตึส. ๒๗/๕๐๓.

 

๒๖. อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน พหุนาปิ น หาปเย.

       ไม่ควรพร่าประโยชน์ตน เพราะประโยชน์ผู้อื่นแม้มาก.

       ขุ. ธ. ๒๕/๓๗.

 

๒๗. อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา น นํ ปาเปน สํยุเช.

        ถ้ารู้ว่าตนเป็นที่รัก ก็ไม่ควรประกอบตนนั้นด้วยความชั่ว.

        สํ. ส. ๑๕/๑๐๔.

 

๒๘. ยทตฺตครหึ ตทกุพฺพมาโน.

       ติตนเองเพราะเหตุใด ไม่ควรทำเหตุนั้น.

       ขุ. ส. ๒๕/๔๘๖.